ಭಾರತದ ಆಗ್ರಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅದ್ಭುತವೊಂದು ಇಂದಿಗೂ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ನಿಂತಿದೆ. ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಇದನ್ನು ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. 42 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ, ದೂರದಿಂದಲೇ ಫಳಫಳ ಹೊಳೆಯುವ ಈ ಸಮಾಧಿ, ಸುಂದರವಾದ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ಹಿಂದೆ ಇಂದಿಗೂ ಬಗೆಹರಿಯದ ಹಲವು ನಿಗೂಢತೆಗಳ ಮೋಡಗಳು ಕವಿದಿವೆ.
ಸುಮಾರು ನಾನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಈ ಸುಂದರ ಕಟ್ಟಡ, ತನ್ನ ಕಾಲದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯವಾದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭವ್ಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲು 20,000 ಕಾರ್ಮಿಕರು ಹಗಲಿರುಳು ರಕ್ತ-ಬೆವರು ಸುರಿಸಿದರು — ಅದೂ ಒಂದೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲ, ಬರೋಬ್ಬರಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ. ಇಂದಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸುವುದಾದರೆ, ಈ ಅಮೂಲ್ಯ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಸಮಾಧಿಯ ಬೆಲೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ — ಅಂದರೆ 17,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು!
ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಚಮತ್ಕಾರಗಳು
ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯದ ಅನೇಕ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಜಗತ್ತಿನ ಟಾಪ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಜಾಣ್ಮೆಯಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ, ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ಅದು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಕಡೆಗೆ ಹತ್ತಿರ ಹೋದಂತೆ, ಅದರ ಗಾತ್ರ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಚಿಕ್ಕದಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಂತಹ ತಲೆ ಗಿರಗಿರ ತಿರುಗಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು ಇದೊಂದೇ ಅಲ್ಲ. ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ನ ನಾಲ್ಕು ಮಿನಾರ್‌ಗಳನ್ನು (ಗೋಪುರಗಳನ್ನು) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊರಮುಖವಾಗಿ ವಾಲಿಕೊಂಡಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರೆ, ದೂರದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಅವು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ವಾಲಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು — ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಗಮನಿಸಬಹುದು.
ಈ ಮಿನಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊರಮುಖವಾಗಿ ವಾಲಿಸಲು ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೂ ಇತ್ತು: ಭೀಕರ ಭೂಕಂಪ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ಈ ಮಿನಾರ್‌ಗಳು ಹೊರಗಡೆಗೆ ಬಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯ ಸಮಾಧಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು ಒಂದಿನಿತೂ ದೋಷವನ್ನು ಸಹಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಿರಲಿಲ್ಲ.
ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಅಥವಾ ಸ್ಟೀಲ್ ಎಂಬುದೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಈ ಭವ್ಯ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲಿರುವ ಎತ್ತರದ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು? ಇದೆಲ್ಲದರ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದು 1607ರಲ್ಲಿ.
ಪ್ರೀತಿಯ ಆರಂಭ: ಶಹಜಹಾನ್ ಮತ್ತು ಮುಮ್ತಾಜ್ ಮಹಲ್
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ಮಗ ಶಹಜಾದೆ ಖುರ್ರಮ್‌ನ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೀತಿ ಇತ್ತು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವನ ಪ್ರತಿ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ಅವನನ್ನು ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ವಜ್ರ-ಆಭರಣಗಳಿಂದ ತೂಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು — ಶಹಜಾದೆಯ ತೂಕದಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಧಿಯನ್ನು ಅವನ ಹೆಸರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಆದರೆ ಈ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷ ಘಟನೆ ನಡೆಯಲಿತ್ತು. ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಶಹಜಾದೆ ಖುರ್ರಮ್‌ನ ವಿವಾಹವನ್ನು ತನ್ನ ಒಬ್ಬ ಮಂತ್ರಿಯ ಪುತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ಆಕೆಯನ್ನೇ ಇಂದು ಜಗತ್ತು ಮುಮ್ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಮ್ತಾಜ್ ಮತ್ತು ಖುರ್ರಮ್ ಇಬ್ಬರೂ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯಲ್ಲೇ ಪರಸ್ಪರ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಬಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರೀತಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಉಳಿಯಲಿದೆ ಎಂದು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ.
ಮುಂದಿನ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಶಹಜಾದೆ ಖುರ್ರಮ್ ಹಲವು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ಭಾರೀ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅವನಿಗೆ “ಶಹಜಹಾನ್” ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿದನು — ಇದರರ್ಥ “ಜಗತ್ತಿನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ”. ಶಹಜಹಾನ್‌ಗೆ ಒಟ್ಟು ಆರು ಮಂದಿ ಪತ್ನಿಯರಿದ್ದರೂ, ಆಗ್ರಾ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೀತಿ ಇದ್ದದ್ದು ಮುಮ್ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಮೇಲೆಯೇ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಮುಮ್ತಾಜ್ ಜೊತೆಗೇ ಕಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು.
ಸಿಂಹಾಸನ ಮತ್ತು ದುರಂತ
ಕಾಲ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅಂದರೆ 1627ರಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ನಿಧನರಾದರು. ಈಗಾಗಲೇ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದ್ದ ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಗನಾಗಿದ್ದ ಶಹಜಹಾನ್, 1628ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಿದನು. ಇಡೀ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ತನ್ನ ಹೊಸ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ತನ್ನ ಪೂರ್ಣ ವೈಭವದಲ್ಲಿತ್ತು — ಇಡೀ ಭಾರತ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಹಾಗೂ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಘಲರ ಆಡಳಿತವಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಾ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಶಹಜಹಾನ್ ಸ್ವತಃ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮುಮ್ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೇ ಅವನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಳು.
ಆದರೆ ಈ ಸಂತೋಷ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ದುಃಖವಾಗಿ ಬದಲಾಗಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಿಂಹಾಸನವೇರಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆದಿತ್ತಷ್ಟೇ, ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಯುದ್ಧ ಮುಂದುವರೆಯಿತು ಮತ್ತು ಶಹಜಹಾನ್‌ಗೆ ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲೂ ಭಾರೀ ಯಶಸ್ಸು ಸಿಕ್ಕಿತು.
ಆದರೆ ಈ ಗೆಲುವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ದುಃಖದ ಸುದ್ದಿ ತಲುಪಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಸುರಿಯಾಗಿದ್ದ ಮುಮ್ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ಳ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು 1631ರ ಜೂನ್ 17ರಂದು ಆಕೆ ಇಹಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸಿದಳು. ಇಡೀ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಂಭ್ರಮ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಶೋಕವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಈ ಸುದ್ದಿ ಶಹಜಹಾನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಎರಗಿತ್ತು — ಅವನ ಜಗತ್ತೇ ಮುಗಿದುಹೋದಂತಾಗಿತ್ತು. ಶಹಜಹಾನ್‌ನ ಮೊದಲ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಜೀವ ಈ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಈ ಆಘಾತ ಶಹಜಹಾನ್‌ನನ್ನು ಆಳವಾದ ಕತ್ತಲೆಗೆ ದೂಡಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಎಂಟು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅವನು ಏನನ್ನೂ ಸೇವಿಸಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವನು ಸಂಗೀತ ಕೇಳಲೂ ಇಲ್ಲ, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯ ಬಳಸಲೂ ಇಲ್ಲ.
ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಸಮಾಧಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ
ಮುಮ್ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಸಾಯುವ ಮುನ್ನ ಒಂದು ಕೊನೆಯ ಆಸೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಳು — ತನ್ನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು. ಈ ಕೊನೆಯ ಆಸೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಲು ಶಹಜಹಾನ್ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಜೀವನವನ್ನೇ ಮುಡಿಪಾಗಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.
ಮುಮ್ತಾಜ್ ಮರಣಿಸಿದ ಆರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಅಂದರೆ 1632ರಲ್ಲಿ ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ 20,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ಶಹಜಹಾನ್‌ನ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಆಗ್ರಾಗೆ ಕರೆಸಲಾಯಿತು.
ಫೌಂಡೇಶನ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸವಾಲು
ಮುಮ್ತಾಜ್‌ಳ ಸಮಾಧಿಗಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳ ಯಮುನಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿಯೇ ಇತ್ತು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನದಿಯ ದಡದ ಮಣ್ಣು ಸಾಕಷ್ಟು ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಅಗೆಯುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ನೀರಿನ ಹರಿವು ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ನ ಬುನಾದಿಗೆ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇತ್ತು.
ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಮೊಘಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಮೊದಲು ನೆಲದ ಒಳಗೆ ಹಲವು ಬಾವಿಗಳನ್ನು ತೋಡಿಸಿದರು. ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನೆಲ ಸಿಗುವವರೆಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಈ ಬಾವಿಗಳನ್ನು ಅಗೆಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. ನಂತರ ಇವುಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಗಾರೆಯಿಂದ ತುಂಬಿಸಲಾಯಿತು, ಬಳಿಕ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲಿನ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕಂಬಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಇಡೀ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಜೊತೆಗೆ ಆನೆಗಳ ದೊಡ್ಡ ಪಡೆಯನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಯಿತು.
ಮೊಘಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳ ಈ ತಂತ್ರ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು — ಮೃದುವಾದ ನೆಲದ ಮೇಲೆಯೂ ಉಕ್ಕಿನಷ್ಟೇ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಬುನಾದಿ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.
ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು
ಬುನಾದಿಯ ನಂತರ ಸರದಿ ಬಂದದ್ದು ಈ ಹಿಂದೆ ಯಾರೂ ಕಂಡಿರದಂತಹ ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸದ್ದು. ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಶಹಜಹಾನ್ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜರ ಸಮಾಧಿಗಳಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು — ತಂದೆಯ ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಮಿನಾರ್‌ಗಳ ಕಲ್ಪನೆ, ಅಜ್ಜನ ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಖ್ಯ ರಚನೆಯ ಕಲ್ಪನೆ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಗುಮ್ಮಟದ ಕಲ್ಪನೆ ಪಡೆದನು. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದಾಗ, ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಮತ್ತು ಭವ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.
ಕಟ್ಟಡದ ರಚನೆಗಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರವಲ್ಲ, ಕೋಟ್ಯಂತರ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಸುಡಲಾಯಿತು. ಇದೆಲ್ಲ ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ — ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತು ಖರ್ಚಾಯಿತು. ಪ್ರತಿ ದಿನ ಶಾಹೀ ಖಜಾನೆ ವೇಗವಾಗಿ ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಶಹಜಹಾನ್‌ಗೆ ಯಾವುದೇ ಚಿಂತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಯಾವ ಬೆಲೆ ತೆತ್ತಾದರೂ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂಬುದೇ ಅವನ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.
ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. 20,000 ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮತ್ತು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಶಹಜಹಾನ್ ಸುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಆಗ್ರಾಗೆ ತರಿಸಿಕೊಂಡನು.
ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಶ್ರಮದ ನಂತರ ಕಟ್ಟಡದ ರಚನೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಈಗ ಸರದಿ ಬಂದದ್ದು ಇದನ್ನು ಅಮೃತಶಿಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುವುದು. ಈ ಅಮೃತಶಿಲೆಯನ್ನು ಆಗ್ರಾದಿಂದ 400 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ರಾಜಸ್ಥಾನದಿಂದ ತರಿಸಲಾಯಿತು — ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಮಕ್ರಾನಾ ಅಮೃತಶಿಲೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಮೃತಶಿಲೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಹಜಹಾನ್ ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ಗಾಗಿ ಇಡೀ ಮಕ್ರಾನಾ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನೇ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ್ದನು — ಅಂದರೆ ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ನ ಬೇಡಿಕೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಈ ಅಮೃತಶಿಲೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಟನ್ ತೂಕದ ಅಮೃತಶಿಲೆಯನ್ನು ರಾಜಸ್ಥಾನದಿಂದ ಆಗ್ರಾಗೆ ತರಲಾಯಿತು.
ಗುಮ್ಮಟ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾಕುಸುರಿ
ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ನ ಈ ಸುಂದರ ಗುಮ್ಮಟ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದೆಂದರೆ, ಇದನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಿಯೇ ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದು. ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಗುಮ್ಮಟಗಳನ್ನು ಸ್ಟೀಲ್ ರಚನೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ನಾನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, 40 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಈ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಅವರ ಬಳಿ ಇದ್ದದ್ದು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲುಗಳ ಆಧಾರ ಮಾತ್ರ. ಈ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮೊಘಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಮಾಡಿದ ಒತ್ತಡ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು (stress calculation) ಇಂದಿನ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳೂ ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಾರೆ.
ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ನ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪಿಯೆಟ್ರಾ ಡ್ಯೂರಾ (Pietra Dura) ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಕಲಾ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ನಾಜೂಕಾಗಿ ಕೆತ್ತಿ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಒಳಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೃತಶಿಲೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯಿಂದ, ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಕಲ್ಲಿನ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿ ಅಂಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದ್ದೇನಲ್ಲ. ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಗಳ ನಂತರ ತಿಳಿದುಬಂದದ್ದೇನೆಂದರೆ, ಇದನ್ನು ಸುಣ್ಣ, ನಿಂಬೆ ರಸ ಮತ್ತು ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಪುಡಿಯನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದಿಗೂ ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ನ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ (renovation) ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಇದೇ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ನ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ, ಇದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ತನ್ನ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಪ್ಪು ಛಾಯೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯೋದಯದ ನಂತರ ಇದು ತಿಳಿ ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಆಕಾಶದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುತ್ತಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಕಟ್ಟಡ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಕೇತದ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ದುರಂತ ಅಂತ್ಯ
ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅಂದರೆ 1653ರಲ್ಲಿ ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಶಹಜಹಾನ್ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಪತ್ನಿಯ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಶಹಜಹಾನ್ ತನ್ನ ಈ ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಪತ್ನಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ — ಮುಮ್ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ — “ತಾಜ್ ಮಹಲ್” ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದನು.
ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮುಮ್ತಾಜ್‌ಳ ಪುಣ್ಯತಿಥಿಯಂದು ಶಹಜಹಾನ್ ಯಮುನಾ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಇದೊಂದು ವಿಶೇಷ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ರಾಜಮನೆತನದ ಜನರಿಗಾಗಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಕರ್ಷಕ ಕೆತ್ತನೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಬಹುಶಃ ಕೇವಲ ರಾಜಮನೆತನದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.
ಶಹಜಹಾನ್‌ನ ಈ ದುಬಾರಿ ಯೋಜನೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇದು ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ದುರಂತದ ಅಂಚಿಗೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿತ್ತು. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅಂದರೆ 1658ರಲ್ಲಿ, ಶಹಜಹಾನ್ ಮತ್ತು ಮುಮ್ತಾಜ್‌ರ ಸ್ವಂತ ಮಗನೇ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು, ಸ್ವತಃ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾದನು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ್ದ ಶಹಜಹಾನ್‌ನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಆಗ್ರಾ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಡಲಾಯಿತು.
ಒಂದೇ ಒಂದು ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಶಹಜಹಾನ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು — ಅವನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿಟ್ಟ ಕೊಠಡಿಯ ಕಿಟಕಿಯಿಂದ ಆತ ದೂರದಲ್ಲಿ ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ನ ನೋಟವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಿತ್ತು. ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಸೆರೆವಾಸದ ನಂತರ, ಶಹಜಹಾನ್ ಕೂಡ ಈ ಜಗತ್ತಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿದನು. ಶಹಜಹಾನ್‌ಗೆ ಮತ್ತೆ ಮುಮ್ತಾಜ್‌ಳನ್ನು ಸೇರುವ ಸಮಯ ಬಂದಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಕೂಡ ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು — ಎಂದೆಂದಿಗೂ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಪತ್ನಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ.
ಇಂದಿಗೂ ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಪ್ರೀತಿಯ ಅಮರ ಸಂಕೇತವಾಗಿ, ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದೊಂದು ಕೇವಲ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲ — ಒಂದು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕೌಶಲ್ಯದ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿ.
